Super-mega-escándalo: pretenden demonizar a Anxo Lorenzo por usar grafías medievais galegas
1/Novembro/2009
Os amigos de seioque descubriron un novo filón co que meterse co actual secretario xeral de Política Lingüística. E é que Anxo Lorenzo twittea empregando nn para representar o ñ porque non controla os acentos nin os ñ na Blackberry. Ou sexa, escribe Marinnan (en vez de Mariñán) ou Corunna (en vez de Coruña). O gran pecado de Lorenzo, segundo denuncian os amigos de seioque, é que emprega nn e non nh, como se fai en Portugal, é dicir, a grafía lusista. Con todo, conviría recordar e deixar claro que a grafía nn é propia do galego, moito máis que o dígrafo nh para representar o actual e galeguísimo ñ. O nn xa se empregaba na época medieval, como recordan as Normas Ortográficas do Idioma Galego, que cito a continuación:
Tendo en conta que a grafía románica se forma a partir da latina e que moitas palabras románicas son de etimoloxía transparente, os escribas medievais, alfabetizados en latín, adoptaban as letras do alfabeto romano para a representación dos sons románicos correspondentes aos latinos. Pero as consoantes palatais presentan un problema especial, porque o latín, mesmo o latín medieval, as ignoraba, e as que xorden nas linguas románicas teñen, en xeral, orixe múltipla. Isto é o que sucede co /¥/ e co /≠/. O /¥/ galego resulta da palatalización de L nos grupos latinos LI + vogal (FILIUM > fillo), LLI + vogal (ALLIUM > allo), LLE + vogal (MALLEUM > mallo), -LL- + -¸ final de palabra (MARCELLI > Marcelle), e tamén dos grupos romances C’L, G’L, T’L e B’L (OCULUM > oclu > ollo, TEGULAM > tegla > tella, SITULAM > sitla > sella, TRIBULUM > triblu > trillo). O /≠/ procede da palatalización de N nos seguintes grupos: NI+ vogal (SENIOREM > señor), NE + vogal (VINEAM > viña), MNI + vogal (SOMNIARE > soñar), LNE + vogal (BALNEUM > baño), -GN- (LIGNA > leña); tamén acaba reaparecendo como /≠/ nas secuencias -INU, -INA > -iño, -iña (VINUM > v¸)o > viño, GALLINAM > gal¸)a > galiña). Isto é o que provoca na scripta arcaica (latinizante) certa vacilación de letras: l, ll (e ocasionalmente li) para /¥/ (filo, fillo, filio) e n, nn, ñ (e ocasionalmente ni, nni) para /≠/ (senor, sennor etc.). Aínda así, esta vacilación sería tolerable se non houbese tamén fonemas non palatais que precisasen daquelas letras; pero estes fonemas tamén os había: eran o /l/ explosivo, procedente de LL, e o /n/ explosivo, procedente de NN, que se representaban tamén por l e por n (ela, pano) ou, conforme á etimoloxía, por ll e por nn (ella, panno). Había ademais as secuencias [li], [ni], [lj] e [nj], romances ou en cultismos, grafadas normalmente como li e ni (valia, folia, capelania, animalia, armenio); e había tamén [¥i] e [≠i], grafados, normalmente, li ou lli, ni ou nni (collia, grunnia).
Esta scripta en que non se fai discriminación gráfica entre /l/ e /¥/ nin entre /n/ e /≠/, baseada na etimoloxía (con abundancia de solucións ultracorrectas), dura en territorio galego ata o século XIV. Isto significa que as grafías ll ~ l e nn ~ n tanto podían representar un son alveolar (coitello ~ coitelo, castello ~ castelo, fallar ~ falar, anno ~ ano, donna ~ dona, enganno ~ engano) coma palatal (fillo ~ filo, batalla ~ batala, consello ~ conselo, sanna ~ saña ~ sana, sennor ~ señor ~ senor). En territorio portugués sucedía o mesmo, mais aquí empezaron a usarse desde o reinado de Afonso III (1248-1279) lh e nh (tomadas da lingua de oc), co valor específico de /¥/ e /≠/; desta maneira quedaban reservados l e n (ou mesmo ll e nn) para /l/ e /n/. Esta reforma ortográfica debida a Afonso III de Portugal é case descoñecida nos documentos medievais galegos, que a partir do século XIV tenden a especializar l e n para os fonemas alveolares e ll e nn (ou a súa forma abreviada ñ) para os fonemas palatais. Xa queda advertido que ll e nn eran meros grafemas sen
máis motivación ca a etimolóxica (e non sempre, porque había moitas palabras que se grafaban con ll e nn de modo ultracorrecto); deste xeito quedaban dispoñibles para seren utilizados co valor especializado de /¥/ e /≠/. Estas grafías foron as utilizadas de forma practicamente unánime na tradición escrita galega ata hoxe.
Conclusións:
1) Ñ é galego
2) NN é galego arcaico ou medieval
3) NH é portugués
4) NH en galego só serve para representar un son velar (unha, dunha, etc). Polo tanto, se alguén escribe Corunha ten que lerse igual que se rimase con “unha”.
5) En ausencia de Ñ nun teclado, é mellor grafar NN para evitar confusións.
Anxo Lorenzo, xa que logo, empregando o NN, estaba sendo patriota galego.
Que conno! ![]()
Artigo gardado en: fricadas, lingua, política, reintegratas



17 comentarios Deixa o teu comentario
1. Lisboeta | 1/Novembro/2009 at 19:22
A RAE é um bocadinho mais sintética …
“Observación histórica. Al tratarse también de un fonema no existente en latín, su representación gráfica es muy poco uniforme en los idiomas que descienden directamente de la lengua de Roma. El catalán eligió ny, el francés y el italiano prefirieron gn y el portugués se decidió por nh. La solución adoptada por nuestra lengua, tras muchas vacilaciones, fue distinta. Aunque antiguamente eligió también un dígrafo, nn, pronto se abrevió el compuesto mediante una n con una raya encima. Esta raya, la tilde, adquirió después la forma ondulada que conserva en nuestros días. La nueva letra ha sido adoptada por otros idiomas: el gallego, el vascuence, el guaraní, el tagalo, etc.”
Ortografía de la lengua española, Real Academia Española, Editorial Espasa Calpe, 1999, pág. 26.
2. Xoán Castro | 2/Novembro/2009 at 1:40
“Anxo Lorenzo, xa que logo, empregando o NN, estaba sendo patriota galego. Que conno”
É cona
(Gran artigo, como de costume)
3. Prosciutto | 2/Novembro/2009 at 14:41
Anxo Lorenzo escreve no Twitter como lhe peta e tom todo o direito. Igual que eu escrevo na rede ou na casa como a mim me peta. Som usos persoais da língua e aí nom entra a LNL.
Efetivamente, NN e Ñ som galegos… porque se empregam na Galiza. A gente usa-os para escrever aqui em língua romance (já for galego ou castelão) desde a Idade Meia. Penso que isso nom tem discussom.
O problema é afirmarmos que o NH (com valor palatal) é só português coa finalidade de rejeitar o seu uso na Galiza. Para começar, e como bem se sabe já por aí, trata-se dum dígrafo de origem ocitana que importou a corte portuguesa. Para além do ocitano e dos outros países da lusofonia que também o adotárom, também se emprega para escrever o vietnamita e o galó na Bretanha. E ademais, gostemos ou nom, na Galiza também o usamos, de jeito sistemático ou nom, para representar o fonema nasal palatal… e também desde a Idade Meia. Parece que mesmo o próprio Lorenzo tem twitteado usando NH em vez de Ñ, e este é só um exemplo de muitos. Na minha opiniom, o NH (com valor Ñ) também é galego porque se usa em nom poucos textos na Galiza.
Penso que se hoje os galegos nos decidimos maioritariamente polo Ñ nom é porque nos pareça mais galego ou menos português. Sejamos sinceros devez: nom é simplesmente porque é com esse dígrafo co que todos aprendemos a grafar na escola a nasal palatal? Nom é essa também a razom pola que usamos CH (também procedente da França, por certo) e nom NH ou LH? Se o galego fosse uma língua totalmente autónoma (que nom o é) penso que deveriamos usar uma série de dígrafos mais coerente para representar as suas palatais: CH - NH - LH ou… CC - LL - NN ou… Ĉ (ou mesmo Č) - Ł - Ñ. As possibilidades som muitas pero na realidade usamos soluções espanholas ou lusófonas em funçom dos valores com que identificamos a nossa língua.
O debate sobre a conveniência de continuarmos a usar o dígrafo Ñ (ou outros como o LL) e afastarmo-nos ortograficamente da lusofonia continua aberto. Para mim essa é a verdadeira questom: nom se Ñ ou NH som mais ou menos galegos (som-no os dous dígrafos), senom qual dos dous representa melhor o lugar do galego no mundo e, sobretodo, qual dos dous resulta mais beneficioso ou economicamente rendível para os galegofalantes, especialmente no futuro.
4. Prosciutto | 2/Novembro/2009 at 14:52
Por certo, uma pergunta… Se, para evitarmos confusões, devemos escrever NN quando nom houver a possibilidade de usar Ñ, como é que vamos ler palavras que, segundo a RAG, em galego se escrevem já com NN (p.ex., innovación ou connotación). Seguindo a tua lógica, Alema, nom deveriamos ler “iñovación” ou “coñotación”?
5. one2 | 2/Novembro/2009 at 16:07
2) NN é galego arcaico
Anda! coma «posso» e demais verbos ‘portugueses’
PS: O único galego é «ũa», o demais som inventos
6. Portugaliza | 2/Novembro/2009 at 21:14
Pobre homem !!, começa bem !!. Ainda não dá um passo e já o atacam por todos os lados… como se a gente não tivesse nunca que sair-se por um lado, ou tomar um atalho !!, Ah…. que mágoa isso de Galicia-Calidade com produtos agora tão galegos como o Alvarinho… e nos tempos arcaicos tão pouco postos em valor… quem vira uma cunca dele sem trasegar e servido da barrica!! se alguém ver a dia de hoje um vinho tão escuro dizer-ia que está estragado !! , venha senhor Lorenzo ; beba mais uma!! que não vão acusa-lo de ver duplo …
7. onimirfo | 3/Novembro/2009 at 1:02
Alema
Acho que Prosciutto com mesura e bom senso coloca as cousas no seu lugar enquanto tu teimas em errar consciente ou inconscientemente:
Erras por centrar a questom no âmbito das ESSÊNCIAS: “1) Ñ é galego; 3) NH é portugués” afirmas. Eu nom sei se o Ñ é mais ou menos essencialmente galego que o NH. Nem importa muito para o futuro da língua.
O que sim importa é:
1º Por que é que OS GALEGOS usam Ñ em vez de NH? (pouco importa que sejam letras inglesas ou occitanas).
Está este COMPORTAMENTO relacionado, por acaso, com a secular vassalagem do galego (a respeito do espanhol)? SIM OU NOM?
2º Favorece ao galego o aceitar de jeito acrítico a tal vassalagem? Contribui para a sua supervivência ou, ao contrário?
3º Em que ajuda aos meninhos (e futuros usuários) aprender a escrever e ler o galego com outras letras (diferentes às que usa o espanhol)? Abrirá-lhes novos horizontes? Se a língua, ademais de ser um sinal de identidade, é uma ferramente útil de comunicaçom, por que nom aproveitar o seu potencial no seu benefício e também no nosso?
Refuguemos pois as discussões sobre as ESSENCIAS (tam antipáticas e incomensuraveis elas) e centremo-nos nas ANÁLISES HISTÓRICAS das CAUSAS e nas CONSEQUÊNCIAS PRÁTICAS de cada opçom gráfica.
8. Asumbaué | 10/Novembro/2009 at 1:26
De novo dacordérrimo con Alema. Aínda que doia. Ñ é galego, NH é galego (aí si discrepo con Alema), NN é galego arcaico. Dicir que debemos empregar NH porque parece “menos español” é como dicir que debemos empregar “ejército” porque parece máis portugués…
9. onimirfo | 10/Novembro/2009 at 22:37
Asumbeué escreveu:
“Dicir que debemos empregar NH porque parece “menos español” é como dicir que debemos empregar “ejército” porque parece máis portugués…”
(aclaro: em português é “exército” nom “ejército”)
O motivo de escrever o galego com NH nom é necessariamente por que assim “parece menos espanhol” — ainda que para algumas pessoas isto poda ser razom suficiente, nom para mim– senom porque, SEM DEIXAR DE SER GALEGO (fundamental isto), é muito mais útil e facilita a sua supervivência.
Por outra parte, e pondo a tua ideia ao revés, pergunto: ajuda em algo que o galego se pareça mais ao espanhol que ao português?
10. Portugaliza | 15/Novembro/2009 at 22:59
NN = Ñ, consta em pôr acima dum N outro n pequenino para poupar espaço na escrita; ANNUM = AÑO que invento tremendo!, bravo pela ortografia castelhana. Mas em Galego o NN ficou em N; ANNUM = ANO… normalmente, e só normalmente, o ano galego e o ano castelhano soem ser coisas distintas, Nora boa Alema… defender o uso do Ñ é claramente significativo, mas eludir a evolução das língua é patético… e não reconhecer quando um idioma INVOLUCIONA é de falta de fervura… Nora boa!! bem-vindo ao clube Q-linário.
11. moinante | 20/Novembro/2009 at 21:31
Home, nos comentario de seioque.com recollen outros tuiteos de Anxo e explica que o problema é que é moi complicado poñer “ñ” na blackberry, así que emprega outras formas máis sinxelas.
12. bertus | 22/Novembro/2009 at 18:09
As regras non se cumpren en moitos casos: HispaNIa pasa a ser España, en galego e castelán, Espanha, en portugués ou Espanya e catalán.
Pero o máis “etimolóxico” cicais sería o “ny” coma os cataláns, que tamén é galega medieval.
13. Baro | 25/Novembro/2009 at 1:40
Eu empregaría ni. Soa máis parecido ó ñ. Cando vexo nn mentalmente penso Co-run-na.
14. xabier | 26/Novembro/2009 at 20:34
Tamén se pode usar coma outras lingua o GN, coma me mola os Bascos, ni v, nin problemas con c, qu, z, g,j, todo a machado e punto, sen putas historias, a grafía a disposición da xente, no canto de toca-los collóns con tanto guión e acentos, o idioma debe estar próximo a aqueles que o usan.
15. pailan | 28/Novembro/2009 at 23:22
recomendovo-lo blog de trabalhadores do comércio
16. pailan | 28/Novembro/2009 at 23:28
De Manha Eu Bou ó Pom…..
17. Jose | 8/Decembro/2009 at 3:17
Ola NH e unha cadea de hoteis que hay por toda a peninsula Española e parte do extranxeiro jejeje un Saudiño
Deixa un comentario
HTML permitido:
<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>
Trackback deste artigo | Subscribirse aos comentarios mediante RSS