Xabarín prós xoves (se isto é tolerado… por que non “bueno”?)
28/Xuño/2008
A Real Academia agacha algunhas “sorpresas” tinguidas de amarelo. É a cor que usa o VOLGA para marcar todas aquelas entradas que considera “toleradas”. Non son palabras incorrectas nin correctas. Pódense usar a vontade, pero ollo! o usuario ten que ser consciente de que pertencen a unha especie de ‘purgatorio’ lingüístico.
Pois ben, entre estas palabriñas amarelas, encóntranse os tres exemplos que serviron ilustran o titular deste artigo: xabarín, prós, xoves.
1) Xabarín. O palabra ‘xabarín’ é a típica palabra que ti sempre empregaches pensando que era galego fetén, pero que ao mirar no VOLGA… sorpresa! Non é a opción preferente. O ‘Xabarín’, que despois de moitos anos segue asomándose á pantalla da TVG, seica é un dialectalismo ‘tolerado’, pero non o que a RAG considera mellor, que é ‘xabaril’ (acabado en -l e con plural xabarís). Sorprendido non?
2) Prós. Toda a vida escoitaches que se escribe ‘para’ e non ‘pra’… Pois non! Escribir ‘pra’ tampouco é incorrecto; é unha opción ‘tolerada’ pola RAG. Así pois, que ninguén che diga que está mal escribir ‘pra’ nin tampouco ‘pró’, ‘prá’, ‘prós’ e ‘prás’. O máis rechamante é que os lingüistas recomendan tamén que se lea ‘pró’, ‘prá’ en vez de ‘para o’, ‘para a’, etc. Flipante, non?
3) Xoves. Esta xa é a re-finitiva. Segundo o VOLGA, non é incorrecto dicir ‘xove’ como sinónimo de ‘mozo’ ou ‘moza’. Toooda a vida escoitando que está fatal dicir ‘xove’, que se debe de dicir ‘novo(a)’, ‘mozo(a), ‘xente nova’, etc… e resulta que estabamos enganados! Si que se pode dicir! É outra das entradas ‘toleradas’… Como che queda o corpo?
Pero hai máis palabras ‘toleradas’ sorprendentes… A continuación vai unha lista coas que a min máis me chamaron a atención (hai algunha máis, pero as que faltan son de termos moi ‘agrarios’, xa sabedes…). As que están suliñadas/subliñadas son para min a repera. O que está entre parénteses é a versión que recomenda a RAG, o que está fóra é ‘tolerado’, é dicir, non é incorrecto.
aficionado (afeccionado),
agua (auga)
alavés (arabés)
alicantino (alacantino)
amatista (ametista)
ametrallar (metrallar)
amistoso (amigable)
amperio (ampere)
antergo (entrego)
aportar (achegar)
apremio (prema)
aramio (arame)
arrabear (rabiar)
arrapañar (repañar)
arrecender (recender)
arregañar (regañar)
arrenegar (renegar)
arrepañar (repañar)
arreutada (arroutada)
arrugar (engurrar)
automación (automatización)
ballet (balé)
birrete (barrete)
bombilla (lámpada)
boquilla (embocadura)
calofrío (calafrío)
cáñamo (cánabo)
carabel (carabelo)
carótida (carótide)
chaminea (cheminea)
chamoscar (chamuscar)
champú (xampú)
chao (chan)
chilrar (chirlar)
chino (chinés)
chutar (xutar)
cigala (lagostino)
cliché (clixé)
codorniz (paspallás)
comenzar (comezar)
condanar (condenar)
conminar (cominar)
corto (curto)
cualidade (calidade),
cuidar (coidar)
darredor (arredor)
decer (dicir)
decibelio (decibel)
dediante (diante)
delitivo (delituoso)
derogación (derrogación)
desmoronar (esborrallar)
despertar (espertar)
despir (espir)
despido (despedimento)
eixo (eixe)
enamorar (namorar)
éngoa (ingua)
enrevesado (arrevesado)
enxuizar (axuizar)
escotilla (trapela, zapón)
esquirol (crebafolgas)
estadística (estatística)
exalzar (enxalzar)
excomunión (excomuñón)
fastidiar (enfastiar)
fastuoso (fastoso)
ferraxe (ferraia)
ferretaría (ferraxaría)
fervedor (fervedoiro)
gado (gando)
garavata (gravata)
gaseosa (gasosa)
glucosa (glicosa)
gluten (glute)
gostar (gustar)
grúa (guindastre)
inmiscuír (inmiscir)
koala (coala)
lactancia (lactación)
langosta (lagosta)
liar (lear)
ligón (legón)
loiro (louro)
longaniza (longaínza)
louvar (loar)
lula (lura)
machacar (machucar)
madrastra (madrasta)
malhumor (mal humor)
mantenedor (mantedor)
marmular (murmurar)
marsopa (toniña)
melro (merlo)
mercede (mercé)
merluza (pescada)
mistura (mestura)
morodo/morogo (amorodo)
muito (moito)
muricego (morcego)
nácar (nácara)
natronte/noutronte (antonte)
nubarrón/nuboeiro (nubeiro)
padrastro (padrasto)
painoso (nosopai)
paradeiro (paradoiro)
penitenciario (penal)
ping-pong (pimpón)
postela (bostela)
pro (pero)
procesal (procesual)
rastrollo (restrollo)
recopilar (recompilar)
rencor (rancor)
resurximento (rexurdimento)
roña (cotra)
ronda (rolda)
rondar (roldar)
sacristán (sancristán)
saraiba (sarabia)
saudade (soidade)
seísmo (sismo)
sitiar (asediar, cercar)
sitio (cerco)
sobor (sobre)
sofrer (sufrir)
suliñar (subliñar)
tenazas (tenaces)
término (termo)
timón (temón)
touliña (toniña)
trado (trade)
tremar (tremer)
tu (ti) [por contra 'il' dáo como incorrecto]
tumba (tomba)
tumbar (tombar)
vertedeiro (vertedoiro)
vertido (vertedura)
xabrón (xabón)
xarra (xerra)
xarro (xerro)
xeringa (xiringa)
xexún (xaxún)
zarrar (cerrar)
E digo eu…
A que carallo esperan para colocar ‘BUENO’ en amarelo!!!!!
Artigo gardado en: lingua



6 comentarios Deixa o teu comentario
1. Gerardinho2000 | 30/Xuño/2008 at 8:23
Tudo isto tem muitas explicações, Alema.
Javali, como todas as palavras de uso frequente, tem muitas formas dialectais, entre elas “javarim” e “javaril”. Curiosamente nestes duas dá-se a mesma dicotomia que entre “ril” e “rim” (um órgão do corpo humano que filtra impurezas :P). Por certo, resulta curioso que a etimologista RAG prime a forma “ril” pola etimológica “rim” (do latim ‘renes’ :p). Antilusismo e aldeanismo pouco dissimulados sob pretextos pseudo-científicos :p
“Prós” e “pra” e outras contracções são aceites… mas para usos literários. A fim de contas, em termos métricos não é o mesmo escrever “para os” (três sílabas) do que “prós” (uma só). É um uso que também vemos em TODA a Lusofonia (Portugal, Brasil, Cabo Verde…). Acontece o mesmo com “co’a” (em gal-ILG-o, “coa”), que vemos sobretudo em canções populares, como a celebérrima As sete mulheres do Minho («[...]mulheres de grande valor / armadas de fuso e roca / correram c’o regedor [...] Viva a Maria da Fonte / co’as pistolas na mão [...]»).
Por outra parte, é lógico (ou seria) que a RAG aceite “água”, a fim de contas é a forma ETIMOLÓGICA (latim “aqua”), ULTRAMAIORITÁRIA na lusofonia, própria de TODO o galego ocidental e com grande presença toponímica (Entre-ambas-Águas, por exemplo, “Entrambasaguas” em galego-”xunteiro”).
E o de “xove”… pseudogaleguização do “jovem” de toda a vida, fazendo-lhe perder um -m etimológico como em “mensagem” > * “mensaxe”. Pois ala, a “jovem” > * “xove” e tão campantes! É certo que as formas “novo” e “moço” (segundo os casos) são maioritárias, mas não é menos certo que “jovem”, como termo procedente do latim, viva em todas as línguas latinas e com derivados ao uso como “juvenil” ou “juventude” (formas estas aceites, por muito que prolifere a forma “mocidade”).
E do resto, mais caralhadas do estilo RAG, pondo dialectalismos e vulgarismos ao mesmo nível de palavras comuns à Lusofonia.
Enfim, para mim isto são mais argumentos para se volver reintegrata… ou passar para uma língua codificada de jeito mais sério, como é o castelhano
2. alema | 30/Xuño/2008 at 11:02
collendo a túa última frase, gerardinho…
a norma AGAL non é unha codificación pouco seria? (os lusistas dela din que é ‘portunhol 2′…)
hei de dicir, de todos os xeitos, que non concordo con este amplo e confuso abano de posibilidades que por veces nos ofrece a RAG
3. Gerardinho2000 | 30/Xuño/2008 at 17:51
Homem, entendo “séria” como coerente. Desde logo é muito mais coerente, na minha modesta opinião, do que a proposta ILG/RAG. A AGAL defende abertamente uma linha de aproximação com a variante internacional do galego, mas ao tempo defende a preservação dos particularismos galegos.
Neste sentido, muito se tem debatido no entorno da instituição sobre até que ponto esses particularismos podem ser acolhidos na actual norma internacional e quais precisariam de um tratamento diferenciado. A partir daí, feitas as propostas, as escolhas são cousa de cada quem.
Em resumo, acho que com a AGAL se pode concordar ou discrepar das soluções propostas, mas todas vão no mesmo caminho: exibir o galego como parte do diassistema luso-afro-brasileiro-etc., e preservar as particularidades da nossa modalidade regional de galego-português (igual que fazem, por exemplo, os brasileiros com a sua).
Dito isto, haverá quem pense que a terminação “-om” pode colher graficamente sob o “-ão” (e haverá quem não o ache assim) ou que a forma “umha” bem podia grafar-se igualmente como “uma” (a fim de contas, “uma” teve múltiplas grafias na nossa língua e regista muitas pronúncias diversas hoje em dia), e assim por diante. Mas ninguém poderá acusar a AGAL de primar deliberadamente umas formas ou outras para se distanciar do português… ou da(s) variante(s) galaica do galego-português (aí muito se auto-enganam os anti-lusistas).
Em termos linguísticos, filológicos, a AGAL propõe uma norma que afasta mais o “galego” do “português” do que faz a norma blavera afastando o “valenciano” do “catalão”. Muito mais. Porém, a AGAL propugna que se trata do mesmo idioma (com duas ou até três grafias diferentes), enquanto os blavers dizem que são idiomas distintos e que o catalão é um idioma “estrangeiro” (critérios políticos, não linguísticos, pois).
Na história da filologia galega temos visto, para desgraça da nossa língua, como se têm primado os critérios políticos sobre os científicos. A necessidade de construir a “NACIÓN” (galega) acabou atopando aliados entre os defensores da necessidade de preservar a “NACIÓN” (castelhano-espanhola), en detrimento dos que primeiro defendiam a “NAZÓN” (galega), logo a “NAÇÓM” (também galega), mais adiante a “NAÇOM” e actualmente, em muitos sectores, a “NAÇÃO” (novamente, galega).
Para confirmar a validez deste argumento baste com observar a militância política (nacional galega ou nacional espanhola) de insignes membros da Real Academia Galega das décadas de ‘70 e ‘80, entre as quais um que acabou sendo delegado do Governo (espanhol) na Galiza.
E como diria Aznar, “vaya rollo que he soltao“.
4. alema | 30/Xuño/2008 at 19:25
só unhas cantas cousas…:
- cando os españolistas nos chaman ‘rexión’ escandalizámonos, se falamos de lingua galego-portuguesa… somos unha rexión e aquí ninguén se alporiza.
- os particularismos galegos acabarían diluíndose tamén cunha integración no sistema lingüístico portugués, simplemente porque non os absorbería… nós asumiriamos pero eles non asumirían nada ou case nada (polo tanto, non paga a pena o troco).
- non se pode comparar galego e portugués con catalán e valenciano porque son realidades bastante diferentes
- no momento no que paras a observar a militancia política de insignes membros da RAG, caes na trampa de mesturar política e lingua. e logo a maioría dos que están en AGAL son ‘hermanitas de la caridá’ sen ningunha militancia política?
5. Gerardinho2000 | 30/Xuño/2008 at 22:24
- com regional falei da Galiza e também do Brasil, note-se
- a diluição dos “particularismos” será cousa dos falantes… polo de agora só se diluem sem problemas no castelhano
ademais, também a criação de um padrão galego (p.e., o ILG/RAG) levará à progressiva redução das características singulares do galego de muitas regiões
- galego-português e catalão-valenciano são realidades bastante diferentes? como todas, mas dos casos nos quais podemos comparar é o mais próximo (geograficamente) que temos
- não falo da AGAL de agora, falo da AGAL da década de ‘80 (ou seja, a da primeira época), que nasceu em parte como reacção a que a RAG primou critérios políticos acima dos científicos (p.e., aprovando a norma isolacionista sem a presença dos académicos reintegracionistas, como Carvalho Calero)
Na AGAL de hoje, como na RAG de hoje, há militância política de muito diversos signos, e acho que hoje (mais do que daquela) está mais clara a separação política da linguística. Mais que nada, porque a política, em muitos casos até é afim (sobretudo a da AGAL e do ILG).
6. Gerardinho2000 | 30/Xuño/2008 at 22:25
Por certo, acho que é bom matizar: quando falo da militância da RAG, ILG, AGAL, cometo o imperdoável erro de, ao generalizar, inçar as siglas de conotações que apenas pertencem aos seus membros individuais. É claro que o ILG “não milita”, como tampouco a RAG ou a AGAL, somente os seus membros.
Pode parecer uma apreciação banal, mas nos tempos de hoje mais vale previr do que lamentar.
Deixa un comentario
HTML permitido:
<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>
Trackback deste artigo | Subscribirse aos comentarios mediante RSS